Ở Việt Nam, nếu bạn thuộc thế hệ 8x hoặc đầu 9x, có một âm thanh mà bạn gần như chắc chắn đã nghe: tiếng bật nắp bật lửa Dupont. Không phải trong đời thật, mà trong phòng khách, từ chiếc tivi, trong một bộ phim Hong Kong nào đó mà nhân vật chính, thường là Châu Nhuận Phát hoặc Lưu Đức Hoa, rút bật lửa ra châm thuốc, và âm thanh “ting” vang lên sắc gọn như một tuyên ngôn.
Trong văn hóa đại chúng châu Á, tiếng “ting” của Dupont là mã nhận dạng giai cấp. Nó nói: tôi có tiền, tôi có gu, và tôi không vội. Nó là thứ âm thanh xa xỉ bạn có thể nghe mà không cần nhìn thấy món đồ tạo ra nó.
Nhưng câu chuyện thực sự thú vị hơn thế. Tiếng “ting” huyền thoại ấy, theo chính S.T. Dupont, ban đầu là một lỗi sản xuất.
Tai nạn trở thành huyền thoại
S.T. Dupont được thành lập năm 1872 bởi Simon Tissot Dupont tại Paris, ban đầu là xưởng sản xuất đồ da cao cấp phục vụ giới quý tộc châu Âu. Chiếc bật lửa đầu tiên của hãng ra đời năm 1941, được đặt hàng bởi Maharaja xứ Patiala — một vị vua Ấn Độ yêu cầu 100 chiếc ví da cá nhân hóa cho các bà vợ, kèm theo mỗi chiếc là một bật lửa phù hợp.
Ligne 2, dòng bật lửa biểu tượng nhất của hãng, ra mắt năm 1977. Nó được thiết kế bởi thợ kim hoàn Jean Van Dinh dựa trên tỷ lệ vàng, thân mỏng, thanh lịch, lắp ráp thủ công từ khoảng 300 linh kiện. Và trong quá trình sản xuất đầu tiên, một lỗi kỹ thuật khiến nắp bật lửa khi mở tạo ra một tiếng vang ngắn, sắc, trong veo.
Thay vì sửa lỗi, S.T. Dupont giữ nó lại. Họ tinh chỉnh cộng hưởng, tối ưu vật liệu (thân đồng thau, sơn mài Nhật, mạ vàng hoặc palladium), và biến tiếng “ting” thành tiêu chuẩn chất lượng. Ở xưởng tại Faverges, vùng Savoie nước Pháp, bước kiểm tra cuối cùng trước khi bật lửa xuất xưởng là bước kiểm tra âm thanh: một kỹ thuật viên bật nắp và nghe. Nếu tiếng “ting” không đạt tần số chuẩn trên thiết bị đo cộng hưởng chuyên dụng, chiếc bật lửa bị loại.
140 công đoạn thủ công. Kiểm tra âm thanh bằng tai người. Cho một chiếc bật lửa.
Đồ vật của nghi thức
Ở Việt Nam, bật lửa Dupont có một lịch sử ngầm riêng. Trong thập niên 90 và đầu 2000, nó là món đồ xa xỉ mà một bộ phận đàn ông trung lưu Việt Nam khao khát. Không phải ai cũng mua được hàng thật, và thị trường bật lửa Dupont giả, Dupont “đài loan,” Dupont “lên đời” tràn lan ở Chợ Lớn, Hàng Đào, hay những sạp hàng trên vỉa hè Lê Công Kiều.
Nhưng với những ai sở hữu hàng thật, chiếc Dupont không bao giờ chỉ là công cụ bật lửa. Nó là nghi thức. Cách một người đàn ông rút Dupont ra khỏi túi áo vest, bật nắp bằng ngón cái, nghiêng nhẹ châm thuốc, rồi đóng nắp lại với một tiếng “ting” gọn lỏn, đó là một chuỗi hành động đã được diễn tập trong đầu, dù có vẻ tự nhiên.
Và đó chính là điều mà những món đồ thật sự tốt làm được: chúng biến hành động bình thường thành nghi thức, biến khoảnh khắc vô nghĩa thành khoảnh khắc có chủ đích.
Chiếc bật lửa không còn ai hút thuốc
Đây là nghịch lý lớn nhất của Dupont trong thế kỷ 21: thế giới đang ngừng hút thuốc.
Tỷ lệ hút thuốc lá toàn cầu giảm đều qua mỗi năm. Các quốc gia cấm hút trong nhà hàng, quán bar, nơi công cộng. Thuốc lá điện tử không cần lửa. Và một chiếc Ligne 2 có giá từ 500 đến hơn 3.000 USD, tương đương một chiếc điện thoại flagship, cho một chức năng mà ngày càng ít người sử dụng.
S.T. Dupont biết điều này. Họ đã mở rộng sang bút viết, đồ da, kính mắt, nước hoa. Nhưng bật lửa vẫn là linh hồn của thương hiệu, và tiếng “ting” vẫn là thứ mà người ta nghĩ đến đầu tiên khi nhắc tên Dupont.
Có lẽ đó là bài học: một số đồ vật tồn tại không phải vì chúng cần thiết, mà vì chúng đẹp. Và “đẹp” ở đây không chỉ là hình dáng. Nó là trọng lượng của đồng thau trong lòng bàn tay. Nó là lớp sơn mài phải phủ rồi đánh bóng hàng chục lần. Nó là tiếng “ting” mà bạn chỉ nghe khi bạn cố tình chậm lại, bật nắp bằng một tay, và cho phép mình tận hưởng hai giây trước khi ngọn lửa xuất hiện.
Trong thời đại mà mọi thứ đều tối ưu cho tốc độ, chiếc bật lửa Dupont là một lời nhắc nhỏ rằng có những khoảnh khắc xứng đáng được chậm lại. Dù bạn không hút thuốc. Dù không ai nhìn. Dù tiếng “ting” ấy chỉ vang trong phòng trống.
